Skip to Content

نشست علمی نقد و بررسی تفسیر الاثری جامع (آیت الله معرفت)

تصویر اصلی: 

ارائه دهنده: حجت الاسلام و المسلمین رستم نژاد
ناقد: حجت الاسلام و المسلمین بابایی
زمان ومکان: 13/03/1393 - قم . مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآن
حجت الاسلام رستم نژاد: آیت الله معرفت در زمانی که در نجف بودند همواره در پی این بودند که پژوهشی پیرامون تفسیر قرآن کریم از دید روایات نقل شده در زمان نزول قرآن داشته باشند. به عبارت دیگر ایشان در پی این بودند که ببینند نخستین برداشت ها از معارف قرآن کریم که توسط نخستین مسلمانان بوجود آمده بود چگونه بوده است.
آیت الله معرفت می¬فرمودند: که دلیل این که من به سمت پژوهش در تفسیر اثری رفتم خلایی بود که احساس کردم در زمینه روایات تفسیری شیعیان وجود دارد.
لازم به ذکر است که وجه تسمیه کتاب التمهید ایشان نیز همین است که این کتاب مقدمه است برای تفسیر قرآن قرآن کریم.
انگیزه آیت الله معرفت از نوشتن کتابهای خویش دو هدف بوده است: دفاع از قرآن ؛ دفاع از شیعه. در این راستا آیت الله معرفت با کمک شاگردان خود حدود شصت هزار فیش را برای نوشتن تفسیر اثری تهیه کردند.
اهم اهداف آیت الله معرفت از نوشتن تفسیر اثری
1. ارائه یک تفسیر بر اساس روایات صحیح تر
2. تجمیع روایات
3. طبقه بندی کلی روایات
4. حل مشکلات روایی
5. عرضه روایات بر قرآن
6. رسیدن به دستاوردهای تطبیقی بین شیعه و اهل سنت
فواید این تطبیق بین شیعه و سنی عبارتند از:
1. ایجاد زمینه داوری و امکان مقایسه بین دو دسته از روایات شیعیان واهل سنت و به عبارت دیگر به قصد شناساندن محاسن کلام مقصود همانگونه که روایت داریم که لو علموا محاسن کلامنا لاتبعونا
2. ترویج مبانی اعتقادی شیعیان نسبت به اهل سنت
3. شناسایی روایات تقیه ای
4. شناسایی سرقت های علمی
5. شناسایی تطبیق ها و کم و زیاد کردن های موجود
6. ایجاد تشکیک در فضایل ساختگی آنها به شکل بسیار زیرکانه
7. ایجاد تردید در کتب ومنابع اهل سنت
برخی نمونه ها: در ذیل آیه 233 بقره پیرامون آیه رجم روایتی از بخاری آمده است آیت الله معرفت می فرمایند: این احادیثی که پیرامون آیه آمده است، چون در صحاح سته است، با این که مشکلات زیادی دارد ولی اهل سنت مجبور شده اندکه قبول کنند چون نمی توانند صحاح خود را زیر سوال ببرند.
تیم تحقیقاتی کتاب تفسیر اثری متشکل از دوازده نفر بود که دو نفر موظف به انجام جستجوهای و کارهای نرم افزاری بوده وبقیه موظف به انجام سایر امور بودند. استاد تا آخر سوره بقره را نوشتند و همان هفته ای که سوره بقره را نوشتند در همان هفته فوت کردند و جالب است که لحن نوشتن ایشان در آن صفحات لحن خداحافظی است. تمام آنچه در درالمنثور و نورالثقلین موجود است همگی به صورت خط به خط مورد پژوهش قرار داده شده است. آنچه در زمان آیت الله معرفت نوشته شد تا آخر سوره بقره بود و بعد از آن توسط گروه ایشان در حال تکمیل است که تا اکنون حدود بیست جلد آن که تا بعد از سوره آل عمران است از مرحله تحقیق گذشته است.
آیت الله معرفت بارها فرموده بودند که هدف از این تفسیر، الازهر و علمای اهل سنت است لذا با وجود انتقاد های فراوانی که به ایشان وارد می کردند که این قدر از روایات اهل سنت در تفسیر خود استفاده نکنید، ایشان می فرمودند من این تفسیر را برای علمای اهل سنت می نویسم لذا اصرار دارم که از این شیوه استفاده کنم واز روایات اهل سنت نیز در تفسیر خود استفاده کنم چرا که ما می خواهیم نظر اهل سنت را به این تفسیر جلب کنیم و سپس پس از جلب نظر آنان با استفاده از روایات اهل بیت علیهم السلام محاسن کلام اهل بیت را به مخاطبین خود بشناسانیم؛ لوعلموا الناس محاسن کلامنا لاتبعونا.
حجت الاسلام بابایی: یکی از ویژگی های آیت الله معرفت این است که ایشان بسیار نقد پذیر بودند مثلا من به یاد دارم که در مورد تاویل قرآن ایشان جلسه نقدی گذاشته بودند و بسیار با بردباری نقدهای دیگران را گوش فرا می دادند.
کتاب التفسیر الاثری الجامع دارای مقدمه ایست که مبانی استاد در آن بیان شده است که به نظر من نیاز به تجدید نظر دارد. البته من برخی از این انتقاد های خود را قبلا بیان کرده ام. یکی از مبانی ای که من در این جلسه قصد نقد آن را دارم این است که ایشان اعتبار زیادی برای صحابه و روایات آنان قائل شده اند. می دانیم که شیعه اعتبار زیادی برای اهل بیت قائل است و مرجع دین شناسی را اهل بیت قرارداده است و صحابه و تابعین را نباید هم طراز با اهل بیت قرار داد اما برعکس ما، اهل سنت مرجع دین شناسی را صحابه و تابعین قرارداده اندو برای اهل بیت مقام ویژه ای قائل نیستند و از حضرت علی تنها به عنوان یک مفسر نام می برند. شیعه برای این اعتقادی که دارد از خود کتب اهل سنت استدلال می آورد.
مثلا در قسمتی از کتاب تفسر اثری آیت الله معرفت آمده است که صحابه طراز اعلی هستند و سخن آنان صحت سند دارد. سخن ما این است که ما چه دلیلی داریم که بگوییم صحابه طراز اعلی بوده و دارای صحت سند باشند. آنها نیز مانند سایر مردم احتمال خطا و اشتباه داشته اند از طرفی ما روایاتی مانند انا مدینه العلم و علی بابها و ... رادر باره اهل بیت داریم. سخن ما این است که آیت الله معرفت برای جلب توجه اهل سنت نباید از چنین عباراتی استفاده کرده و مقام صحابه را این مقدار بالا بیاورند و این سخنان استاد معرفت با عقاید شیعه سازگاری ندارد.
یکی از استدلال های آیت الله معرفت برای اعتبار دادن به صحابه این است که ایشان فرموده اند که آیه نفر در شان صحابه آمده است و این(آمدن آیه نفر در شان صحابه) دلیل حجیت قول صحابه است. سخن ما این است که اولا این آیه دال برای حجیت قول صحابه نیست ثانیا بر فرض این که بگوییم این آیه دال بر حجیت قول صحابه است حداکثر می فهماند که خبردادن صحابه از یک سخن و یک واقع صحیح است نه این که اجتهاد خود صحابه هم درست است در حالی که به نظر می رسد آیت الله معرفت با استدلال به این آیه نفر می خواهند اجتهاد صحابه را نیز معتبر بدانند.
همچنین آیت الله معرفت چند روایت در اعتبار بخشی صحابه آورده اند که مرسل است.
همچنین ایشان روایتی آورده است که پیامبر می فرمایند فما قال اصحابی قولوا و در ادامه می فرمایند که مثل اصحاب من مانند ستاره است و به قول آنان اخذ نمایید. این روایت حتی بر مبنای اهل سنت نیز توسط برخی از علما مانند حجت الاسلام فاکر رد شده است اصلا متن برخی از این روایات واضح البطلان است شما نگاه کنید به این روایتی که می گوید: به هر گونه روایتی که از صحابه عمل کنید رستگارید، واضح است که این روایت صحیح نیست مگر این که بگوییم به مناسبت حکم وموضوع، منظور از اصحاب در این گونه روایات اصحاب خاصی است که همان اهل بیت هستند.
یک نقد دیگری که بر تفسیر اثری وارد است این است که ما هرگز نباید خودمان را محدود به یک شیوه کنیم، در کتاب تفسیر الاثری الجامع بنا را بر این گذاشته اند که فقط از روایات استفاده کنند که این یک نقص است و باعث می شود که حیطه و گستره تفسیر بسیار کوچک شود.
نقد دیگری که به این کتاب هست این است که ما هنگامی که با یک روایت روبرو می شویم اولا باید سند، سپس دلالت، سپس مخالفت با اجماع معتبر و ... را مورد بررسی قرار دهیم درحالی که این روش در تفسیر الاثری الجامع رعایت نشده است مثلا یکی از روایاتی که در این کتاب آمده است این است که پیامبر فرمودند که هنگام خاکسپاری هر میتی، هر گونه که مردم در مورد آن میت تصور کنند خداوند همانگونه با آن افراد برخورد خواهد کرد مثلا اگر مردم بگویند که فلانی آدم خوبی بود خدا هم او را به بهشت می برد و اگر مردم بگویند که فلانی آدم بدی بوده خدا نیز او را به جهنم خواهد برد.
حجت الاسلام رستم نژاد:
در پاسخ دادن به انتقادهای بیان شده اگر بخواهم حق مطلب را ادا کنم وقت زیادی لازم است ولی با توجه به محدودیت زمان من پاسخ هایم را بصورت خلاصه عرض می کنم.
تعریف آیت الله معرفت از صحابه این است که منظور از صحابه کسانی هستند که به مقداری در کنار پیامبر زندگی کرده باشند که سیره پیامبر در آنان نهادینه شده باشد و از روش وسیره پیامبر برنگردند در نتیجه با این تعریف صحابه فقط شامل چهار نفر می شود که آیت الله معرفت نام آنان را در کتاب خود آورده اند و فرموده اند لا خامس لهم. آیت الله معرفت می فرمایند منظور ما از صحابه کسی است که خلق و خوی پیغمبر در آنان محقق شود لذا این گونه نیست که هر کسی در اطراف پیامبر بوده باشد را ما عنوان صحابه بر آنان بنهیم.
آیت الله معرفت در مورد بحث سندی می فرمایند؛ ما از روایات به عنوان ابزار استفاده می کنیم به این معنا که اگر کسی یک چنین معنایی را به فلان آیه نسبت دهد آیا صحیح است یا نه؟ لذا بحث سندی تنها یک ابزار است برای مواردی که ما بحث استدلالی داشته باشیم.
چینش نگارش روایات در تفسیر الاثری این است که ابتدا سخنان صحابه آورده می شود، سپس سخنان اهل بیت بیان می شود. به عبارت دیگر نخست سخنان گوناگون و برداشت های کم ارزش صحابه آورده می شود و پس از آنکه مخاطب به این نظرات کم ارزش بر می خورد و این هرج و مرج در سخنان صحابه را می بیند،حالا کتاب دست مخاطب را می گیرد و به درب خانه سخنان اهل بیت می برد و سخنان محکم و دقیق اهل بیت را به مخاطب می نوشاند؛ با این روش مخاطب بدون این که مستقیما به سوی اهل بیت هدایت شود بصورت جنگ نرم هدایت می شود. لازم به ذکر است که یک بار خود من (حجت الاسلام رستم نژاد) به آیت الله معرفت پیشنهاد دادم که اول سخنان اهل بیت را بنویسیم و بعد سخنان صحابه را ولی آیت الله معرفت فرمودند نه ما باید سخنان صحابه را اول بنویسم وبعد سخنان اهل بیت را بنویسیم تا مخاطب پی به ارزش سخنان اهل بیت ببرد



browser.png
mnf6zsbb.png
X
Loading
activity | about seo